بررسی سایت کتابخانه های دیجیتالی - یک کتابخانه با چند کلیک
هنوز کاغذ را کامل بر میز نگذاشته و قلم به دست نگرفته بودم که صدای آشنایی عتاب آلوده گفت:« اینی که برداشتی یه تیکه از یه درخته ...اصلا حواست هست؟» جمله خیلی کوتاه بود اما تاثیرگذار به گونهای که هنوز هم هر وقت چشمم به کتاب و کاغذی میافتد احساس میکنم دارم تکهای یک درخت را نگاه میکنم. حکمت این نسخهها و کتابها و در نهایت کتابخانههای دیجیتال هم نباید چیزی به غیر از این باشد؛ حکمتی که تلاش دارد این عادت درخت خوانی را از ما ربوده و چشمها و انگشتانمان را با کلیدهای منظم و آراسته نشسته بر کیبورد رایانههایمان آشنا کند.
هرچند میدانم که لذت شنیدن صدای هیچ دابل کلیکی برای باز شدن صفحهای تازه به پای کیف لمس و احساس بوی کاغذ کتابی نو که دست میگیریم نمیرسد؛ لذتی که با نزدیک شدن به صفحات پایانی کتاب بدون شک دو چندان خواهد شد.
اما قصه کتابخانههای دیجیتالی ماجرایش متفاوت است، چرا که نه تنها شما را از وجدان درد تکه تکه کردن تنههای درخت در این باغ تنک که حتی از مشاهده مجموعه بیشمار کتابهای نخوانده که بیشتر حکم نمازهای قضای ما را دارند نیز رهایی میبخشد. فقط کافی است کلید واژه مورد نظر خود را تایپ و با چند کلیک کتاب و مطلب دلخواه را بدون وسوسه برداشتن و تورق کتابهای دور و بر پیدا کنید چرا که به این قول قدیم چشم که نبیند، دل هم نخواهد خواست. پس شاید قصه این کتابخانههای دیجیتالی حکم همان خنجری را داشته باشد که قرار است بر دیدهای عاشق فرود آید تا دلی آزاد شود. عشقی که این بار به بوی تازگی کاغذ است و تورق صفحات متراکم کتاب...
سامانه کتابخانه دیجیتالی دانشگاه تهراندر لینک معرفی این سایت، هدف از تاسیس آن جمع کردن کلیه خدمات کتابخانهای دانشگاه عنوان شده که به صورت الکترونیکی و از طریق وب ارایه میشوند. این سامانه به عنوان نسخه اول کتابخانه دیجیتالی دانشگاه تهران است که تاسیس آن به سال 1384 باز میگردد. طراحی کلی سایت بسیار ساده و استفاده از آن نیز آسان به نظر میرسد. به گونهای که در همان صفحه نخست در چهار قسمت مجزا خدمات ارایه شده در این سایت به چشم میخوردبا ورود به این سایت امکان دسترسی به اطلاعات تمامی کتابخانههای دانشگاه تهران و همچنین پایگاه اطلاعات علمی و نشریات علمی و نشریات الکترونیکی اشتراکی دانشگاه تهران وجود خواهد داشت. همچنین امکان دسترسی به نسخه الکترونیکی پایاننامههای تحصیلی و کتابهای چاپ دانشگاه تهران و البته نشریات علمی همراه با امکان جستوجو و نمایش متن کامل مقالات در نظر گرفته شده است. البته این نکته را نباید فراموش کرد که امکان استفاده معمول از این امکانات صرفا برای اعضای سایت که احتمالا یا دانشجوی این دانشگاهاند یا یکی از اعضای هیاتهای علمی آن وجود دارد که این میتواند از مهمترین نقاط ضعف آن به شمار رود.به عنوان مثال، وقتی وارد لینک جستوجوی کتابخانهای در صفحه اول این سایت میشوید هر چند با لینکهای جذاب و به نظر مفید دیگری همچون جستوجوی کتاب، درخواست کتاب از مخزن و همچنین سامانه پایان نامههای دانشجویی مواجه خواهید شد اما اگر دانشجوی دانشگاه تهران نباشید تبصرهای که ادامه هر یک از این لینکها در پرانتز آورده شده ذوق شما را بدون شک کور خواهد کرد، ذوقی که تنها با عضویت در سایت و حتی گذر از سد کنکور این دانشگاه امکان وجود می یابد.پس اگر محقق آزاد یا دانشجویی از مرکز آموزشی دیگری باشید نه با مراجعه به این سایت که تنها با حضور در مکان، امکان استفاده از منابع را خواهید داشت. پس اگر یکی از اهداف گسترش فضای مجازی کمک به کاهش ترافیک شهری و امکان انجام امور از طریق شاهراههای مجازی باشد، این سایت با در نظر گرفتن تبصره مخصوص اعضا کمکی به مهندسان شهری حداقل در این زمینه نخواهد کرد. اما ظاهرا لینک نشریات الکترونیکی آن کاربر را با چنین بن بستی روبهرو نمیکند، چرا که با دانلود نرمافزاری که آدرسش در همان صفحه موجود است میتوانید به مقاله یا نشریه موردنظرتان در زمینههای گوناگون علمی دسترسی داشته باشید.از خدا که پنهان نیست از شما چه پنهان لینک مربوط به نسخه الکترونیکی کتب انتشار یافته توسط انتشارات دانشگاه تهران حداقل در زمان نگارش این سطور حتی با سعی مکرر نگارنده ممکن نشد. امید است که درج این لینک خدایی نکرده نه صرف پر کردن صفحه و رنگ و لعاب سایت، بلکه حقیقتا با هدف ارایه نسخه الکترونیکی کتب انتشار یافته این مرکز آموزشی در نظر گرفته شده و حداقل اجرای آن از برنامههای آینده مدیران سایت باشد. از پایگاه اطلاعرسانی تخصص این سایت هم که لینک آخر آن به شمار میرود زیاده عرضی نیست که حکایت مفصل آن چند شماره پیش به عرض رسیده است. همان سایتی که اداره کل تامین تجهیزات و اطلاعات علمی دانشگاه تهران بود و مفصل دربارهاش گفتیم از طریق سایت کتابخانه دانشگاه تهران هم قابل دسترسی است.
کتابخانه عمومی نیویورکاگر میخواهید بدانید یک نیویورکی چه کتابهایی را مطالعه میکند و اساسا به چه موضوعاتی علاقهمند است، لازم نیست سختی سفر تهران تا نیویورک را بر خود هموار کنید، چراکه سایت کتابخانه عمومی نیویورک که در خاطر بسیاری از کتابخوانان و فیلم بینان، شهر هنر، معماری، کتاب و سینما به شمار میرود به شما در ارضای این کنجکاوی کمک خواهد کرد. این کتابخانه که به بیان خودش چیزی بیش از یک کتابخانه صرف که در واقع محلی برای نگهداری مجموعه ای از آثار هنری اعم از کتاب و فیلم یا موزیک و نقاشی به شمار می رود در واقع حافظ خاطره جمعی همشهریان خود به شمار می رود، خاطرهای که این سایت سعی در بازنمایی آن دارد.صفحه نخست سایت به ارایه اطلاعاتی درباره محتویات و امکانات موجود در کتابخانه اختصاص یافته و امکان جستوجو در محصولات موجود در این کتابخانه اعم از کتاب، فیلم و فایلهای صوتی و تصویری گوناگون را فراهم آورده است. نکته جالب کلکسیون تصاویر دیجیتالی از معروفترین نقاشهای سراسر دنیا و همچنین تصاویر تکههای عکسبرداری شده از کتابهای شعر و داستان است که به این سایت جدابیت خاصی بخشیده و گشت و گذار در آن را لذت بخش میکند.
کتابخانه دیجیتالی کتابهای صنعتی
از ظواهر امر اینگونه پیداست که در ممالک مترقیه بحث کتابخانههای الکترونیک آنقدر جدی و همهگیر شده که تنها برای کتابخانههای عمومی که حتی برای کتابخانههایی با موضوعات تخصصی نیز کاربرد دارد. کتابخانه دیجیتالی ACM که به نظر میرسد به ارایه کتابهای صنعتی، ریاضی و خلاصه علوم پایه اختصاص دارد از جمله این سایتها به شمار می رود. صفحه نخست سایت این کتابخانه بر خلاف سایت کتابخانه دانشگاه تهران صفحهای شلوغ و پر از لینکهای متنوع است. این کتابخانه دیجیتالی که از طریق پورتال ACM در اختیار کاربران قرار میگیرد امکان عضویت رایگان و استفاده از امکانات سایت برای کاربران بینالمللی را در صفحه نخست خود مد نظر قرار داده است. موتور جستوجوی مندرج در این صفحه از دو قسمت جستوجوی ساده و پیشرفته تشکیل شده و امکان جستوجو برای دریافت نسخههای الکترونیکی کتب، روزنامه و مجلات تخصصی مربوط را فراهم آورده است. در همین صفحه، تازهترین اطلاعات مربوط به کتابهایی که به تازگی دانلود شده با اشاره به قسمتها و موضوعات مختلف آنها به چشم میخورد، همچنین متن کامل کتابها و مقالاتی که توسط همین سازمان انتشار یافتهاند نیز به طور رایگان در اختیار کاربران قرار داده شده است.
شیوه ارایه مطلب در این سایت به گونهای است که کاربران میتوانند بدون اینکه قدم از قدم بردارند منابع و اطلاعات مورد نیاز خود را از جمله کتاب، مقاله، روزنامه، مجله و حتی خبر نامههای مرتبط از طریق عضویت در این سایت دریافت کنند. همچنین مقالات و نقدهای مربوط به مطالب و مقالات موجود در سایت به همراه اطلاعات نویسندگان در لینکی مجزا در نظر گرفته شده تا کاربر نه تنها به مطلب مورد نظر خود که به تمامی مطالبی که حول و حوش موضوع مورد نظرش نگاشته شده نیز دسترسی داشته باشد. گزینه بازخورد یا فیدبکهای شما نیز سعی دارد تعاملی بودن نگاه مدیران سایت با کاربرانشان را نشان دهد نکتهای که در سایت کتابخانه الکترونیکی دانشگاه تهران با عنوان ارتباط با ما در نظر گرفته شده و به ارایه آدرس، تلفن و پست الکترونیکی اکتفا کرده بود.
کامپیوتر در کامپیوتراین کتابخانه دیجیتالی نه به موضوعات صنعتی که خود به دنیای مجازی و کتب مربوط به دنیای کامپیوتر و تکنولوژی ارتباطات اختصاص دارد، در واقع چیزی مثل کامپیوتر در کامپیوتر.
این سایت که خود یکی از لینکهای اصلی سایت جامعه رایانهای (computer society) به شمار میرود از امکانات بیشماری در ارایه کتب و مقالات مربوط در سراسر جهان برخوردار است. نکته جالب اینکه سیستم جستوجو در این سایت به گونهای طراحی شده که میتواند کاربران را به سمت نسخههای چاپی موجود از کتابها و مقالات نیز هدایت کند، به گونهای که به شما میگوید در چه کتابخانه یا کتابفروشی نسخهای از کتاب مورد نظر شما در دسترس قرار دارد.
در این سایت نزدیک به صد عنوان موضوع برای جستوجوی تخصصی در اختیار کاربران قرار گرفته است که پس از عضویت در سایت امکان استفاده از آنها ممکن میشودعلاوه بر اینها نسخه دیجیتالی مجلاتی که به موضوعات کامپیوتری و دیجیتال اختصاص مییابند نیز در باکسی جداگانه قرار گرفته که از موتور جستوجوی مخصوص به خود نیز بر خوردار است. راستش شکل و شمایل این سایت آنقدر تخصصی به نظر می رسد که شاید نگاه کردن به آن برای کسی که علاقه و دانشی به این فضای لایتناهی مجازی ندارد کمی باعث سردرد است، به بیانی دیگر برای کسانی چون من که هنوز نوشتن بر کاغذ را به نگاه بر صفحه خوش رنگ و نگار کامپیوترهای خانگی ترجیح می دهند شکل و شمایل این سایت یادآور این جمله بود که: «بر حذر باش که سر می شکند دیوارش...»
http://dlib.ut.ac.ir/ سامانه کتابخانه دانشگاه تهران
http://www.nypl.org/collections کتابخانه عمومی نیویورک
